เทคนิคการทบทวนวรรณกรรม (Literature Review) สำหรับนักศึกษา

 

 

        การทบทวนวรรณกรรมและงานวิจัยที่เกี่ยวข้องถือเป็นขั้นตอนที่สำคัญขั้นตอนแรกสำหรับเริ่มทำงานวิจัย หลังจากนักศึกษาได้ประเด็นปัญหางานวิจัยที่สนใจแล้ว ต้องเข้ากระบวนการสืบค้น วิเคราะห์ สรุปวรรณกรรมหรืองานวิจัยที่เกี่ยวข้องโดยมีรายละเอียดดังต่อไปนี้

แอดมินรวบรวมเป็นลิ้งค์เอาไว้ให้แล้วเลือกอ่านตามหัวข้อได้เลยครับ การทบทวนวรรณกรรม คืออะไร ทำไมเราต้องการทบทวนวรรณกรรม ขั้นตอนและหลักการคัดเลือกวรรณกรรมที่เหมาะสม แหล่งสืบค้นวรรณกรรมที่นิยมแพร่หลาย หลักการเรียบเรียงวรรณกรรมที่ดี ความผิดพลาดที่พบบ่อยในการทบทวนวรรณกรรม ตัวอย่างการทบทวนวรรณกรรม บทสรุปการทบทวนวรรณกรรมและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง

        การทบทวนวรรณกรรม (Literature Review) เป็นกระบวนการสืบค้น ศึกษาทบทวน วิเคราะห์ สังเคราะห์ และสรุปเกี่ยวกับหลักการ แนวคิด ทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับประเด็นปัญหาการวิจัยทั้งในอดีตและปัจจุบัน จากผลงานวิจัย บทความ เอกสารทางวิชาการ และหนังสือ เพื่อให้เกิดความชัดเจนในปัญหาที่จะทำวิจัย นำไปสู่การสร้างกรอบแนวคิดการวิจัยอย่างมีเป้าหมายชัดเจน

        ให้นักศึกษาเรียนรู้องค์ความรู้เดิมในอดีตจนถึงปัจจุบันมีผลงานวิจัยเรื่องใดบ้างที่เกี่ยวข้องกับประเด็นปัญหางานวิจัยที่เรากำลังศึกษาอยู่ ทำให้ผู้วิจัยมั่นใจได้ว่างานวิจัยที่กำลังศึกษาไม่ซ้ำกับผลงานวิจัยของผู้อื่น และเมื่อได้อ่านผลงานวิจัยแล้วพบว่า

• แต่ละประเด็นที่ต้องการศึกษา มีทฤษฎีอะไรที่เกี่ยวข้องบ้าง
  
• ได้ค้นพบอะไร หรืออธิบายถึงเรื่องที่ต้องการศึกษาไว้อย่างไร
• มีตัวแปรอะไรบ้างที่สำคัญและไม่สำคัญ
• มีสมมติฐานและคำถามวิจัยอะไรบ้างที่ผู้วิจัยในอดีตใช้ในงานวิจัย
• มีระเบียบวิธีวิจัยและการเก็บข้อมูลอย่างไร
• ใช้เทคนิคอะไรในการวิเคราะห์และได้นำเสนอผลการวิเคราะห์ไว้อย่างไร
• พบอุปสรรค ข้อบกพร่อง หรือข้อเสนอแนะในการทำวิจัยในเรื่องนั้นๆ
• มีประเด็นใดที่สามารถนำมาใช้เป็นแนวคิดสำคัญในการวิจัยครั้งนี้

        โดยข้อมูลทั้งหมดที่ได้มาจะเป็นข้อมูลพื้นฐานสำหรับการนำไปกำหนดขอบเขตการวิจัย ออกแบบกรอบแนวคิดการวิจัย ช่วยกำหนดสมมติฐาน ตัวแปร วิธีวิจัย แสดงให้ผู้อ่านงานวิจัยได้รับทราบด้วยว่าผลงานวิจัยที่ผ่านมามีใครทำอะไรไว้บ้าง และการใช้ทฤษฎีที่เกี่ยวข้อง ที่สอดคล้องและที่ขัดแย้งกันอย่างไร

รูปภาพแสดงขั้นตอนการทบทวนวรรณกรรมและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง

        จากรูปภาพสามารถอธิบายเป็นขั้นตอนได้ดังนี้

1. ต้องกำหนดเรื่องและขอบเขตเรื่องที่เราจะทำการทบทวนก่อน โดยทำความเข้าใจกับประเด็นปัญหา ทำโครงเรื่อง กำหนดคำสำคัญ หรือคำค้น (Keywords)
2. กำหนดแหล่งสารสนเทศที่จะสืบค้น เช่น หนังสือ ตำรา บทความทางวิชาการ วิทยานิพนธ์ รายงานประจำปี ผลการประชุมวิชาการ สืบค้นผ่านเครือข่ายอินเทอร์เน็ต ห้องสมุด แหล่งข้อมูลต้องมีความน่าเชื่อถือ
3. สืบค้นวรรณกรรมและงานวิจัย รวบรวมข้อมูลและเอกสารที่เกี่ยวข้องทั้งหมด โดยพิจารณาจากชื่อเรื่อง บทคัดย่อ ความน่าเชื่อถือ ความถูกต้องของข้อมูล และอายุ
4. ให้พิจารณาความน่าเชื่อถือของข้อมูลและแหล่งข้อมูล (สังเคราะห์ข้อมูล) จดบันทึกเนื้อหาสาระที่ได้ เช่น ปัญหาและเหตุผลที่ทำงานวิจัย วัตถุประสงค์ ทฤษฎี กรอบแนวคิด  ตัวแปร เครื่องมืองานวิจัย วิธีดำเนินการ ผลการวิจัย ข้อเสนอแนะมาผสมผสานจัดระบบให้เป็นสิ่งใหม่ โครงสร้างใหม่ที่สัมพันธ์กัน
   • งานวิจัยที่นำมาอ้างอิงหรือทบทวนไม่เกิน 5 ปี
   • ตำราหรือหนังสือที่นำมาอ้างอิงหรือทบทวนไม่เกิน 10 ปี
   • ทฤษฎีที่นำมาอ้างอิงหรือทบทวนไม่มีหมดอายุ หากแต่ต้องเลือกที่ทันสมัยและสอดคล้องกับบริบทที่ศึกษา
     
5. ทำการบันทึกข้อมูลในการทบทวนวรรณกรรม/เขียนเรียบเรียง ใช้ภาษาที่เข้าใจง่าย สมเหตุสมผล ไม่ลำเอียง 
   

1. เอกสารสิ่งพิมพ์
   • หนังสือ ตำราวิชาการทั่วไป
   • วารสารวิจัยและวารสารวิชาการ
   • รายงานผลการวิจัย วิทยานิพนธ์
   • รายงานการประชุมสัมมนาวิชาการ
   • วารสารปริทัศน์
     
2. โสตทัศนวัสดุ
   • ทัศนวัสดุ เช่น รูปภาพ แผนภูมิแผนที่
   • โสตวัสดุ เช่น แผ่นเสียง แถบบันทึกเสียง
   • โสตทัศนวัสดุ เช่น ภาพยนตร์ วิดีทัศน์
     
3. ฐานข้อมูลกลาง
   • เป็นแหล่งวรรณกรรมขนาดใหญ่ที่รวบรวมข้อมูลที่เกี่ยวข้องที่สะดวกในการใช้ โดยวิธีการสืบค้นผ่านระบบเครือข่าย
4. อินเทอร์เน็ต
   • สืบค้นผ่านเสิร์ชเอนจินที่เชื่อมโยงไปยังเว็บไซต์ต่างๆ ที่นิยมกันแพร่หลายและให้บริการโดยไม่มีค่าใช้จ่าย เช่น รายงานการวิจัย บทความวิชาการ เอกสารในการประชุมวิชาการ
5. ฐานข้อมูลของหน่วยงาน
   • ห้องสมุด หน่วยงานส่วนราชการ

1. วรรณกรรมที่นำมาทบทวนหรืออ้างถึงนั้นต้องสัมพันธ์กับงานวิจัยที่กำลังดำเนินการศึกษาอยู่ ไม่ควรเขียนถึงทุกสิ่งทุกอย่างที่เราได้อ่านมา
2. แต่ละงานวิจัยที่นำมาทบทวน นำมาจัดหมวดหมู่แบ่งตาม วัตถุประสงค์ของการศึกษา เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย กลุ่มตัวอย่าง ผลการศึกษา อาจเขียนเป็นย่อหน้าหรือสรุปให้อยู่ในรูปแบบตาราง โดยอภิปรายทีละเรื่องในแต่ละย่อหน้า
3. ถ้ามีงานวิจัยหลายเรื่องที่ศึกษาปัญหาเดียวกัน ในแง่มุมที่คล้ายคลึงกัน ให้นำมาทบทวนรวมกันในย่อหน้าเดียวกัน โดยสรุปออกมาเป็นกลุ่มเดียวกันมากกว่าแยกจากกัน ตัวอย่าง นายจันทร์, นายอังคาร, นางสาวพุธ ได้ศึกษาเรื่อง .....
4. ควรเขียนทบทวนวรรณกรรมที่ได้มีการรวบรวมและวิเคราะห์มาอย่างดี เลือกเฉพาะจุดเด่นที่เกี่ยวข้อง กับการศึกษาที่กำลังดำเนินอยู่
5. เรียบเรียงสาระสำคัญเป็นขั้นเป็นตอน ตั้งแต่ผลงานวิจัยที่ผ่านมาก่อนจนถึงปัจจุบัน ยังขาดอะไรอยู่ มีจุดอ่อนอะไรบ้าง มีความเหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไร
6. ให้เขียนในลักษณะที่นำมาใช้ได้ในอนาคต ซึ่งใช้ในการอภิปรายผลการวิจัย
7.  การใช้ภาษาในการเรียบเรียง เช่น ควรเขียนในรูปแบบบุรุษที่สาม ไม่ใช้ภาษาส่วนตัว และควรใช้คำเชื่อมที่แสดงความสัมพันธ์ระหว่างงานวิจัย เช่น "สอดคล้องกับ", "ขัดแย้งกับ", "ขยายผลจาก" เพราะนักศึกษามักไม่รู้ว่าต้องเชื่อมประโยคอย่างไรให้ดูเป็นวิชาการ

        การทบทวนวรรณกรรมเป็นส่วนที่นักศึกษาหลายคนมองข้ามหรือทำแบบผิวเผิน ทั้งที่จริงแล้วเป็นหัวใจสำคัญของงานวิจัย ต่อไปนี้คือความผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุด พร้อมแนวทางหลีกเลี่ยง

1. สรุปงานคนอื่นโดยไม่วิเคราะห์
   ความผิดพลาดนี้พบมากที่สุด นักศึกษามักเขียนในลักษณะ "งานของ A พบว่า... งานของ B พบว่า..." ไปเรื่อยๆ โดยไม่เชื่อมโยงหรือประเมินว่างานเหล่านั้นสัมพันธ์กันอย่างไร ขัดแย้งกันตรงไหน หรือเกี่ยวข้องกับงานวิจัยของตัวเองอย่างไร การทบทวนวรรณกรรมที่ดีต้องแสดงให้เห็นว่าคุณ "คิด" ไม่ใช่แค่ "รวบรวม"
2. เลือกแหล่งข้อมูลที่ไม่น่าเชื่อถือ
   การอ้างอิงเว็บไซต์ทั่วไป บล็อก หรือวิกิพีเดีย ถือเป็นข้อผิดพลาดพื้นฐานที่ทำให้งานวิจัยขาดความน่าเชื่อถือทันที แหล่งข้อมูลที่ควรใช้ควรเป็นวารสารวิชาการที่ผ่านการ peer review หรือหนังสือจากสำนักพิมพ์วิชาการที่ได้รับการยอมรับ
3. ใช้งานวิจัยที่เก่าเกินไป
   โดยทั่วไปงานวิจัยที่นำมาอ้างอิงไม่ควรเก่าเกิน 10 ปี โดยเฉพาะในสาขาที่มีการเปลี่ยนแปลงเร็ว เช่น เทคโนโลยี การแพทย์ หรือธุรกิจ อย่างไรก็ตามมีข้อยกเว้นสำหรับงานคลาสสิกหรือทฤษฎีพื้นฐานที่ยังคงใช้อ้างอิงได้ ควรถามอาจารย์ที่ปรึกษาเพื่อความชัดเจนในแต่ละสาขา
4. ขอบเขตการค้นหากว้างหรือแคบเกินไป
   บางคนค้นหาวรรณกรรมแบบกว้างจนได้ข้อมูลมากเกินจะจัดการได้ บางคนแคบจนหาแหล่งอ้างอิงไม่เพียงพอ วิธีแก้คือกำหนด keyword ให้ชัดเจนตั้งแต่ต้น และใช้ตัวกรองในฐานข้อมูลวิชาการ เช่น ช่วงปี ภาษา หรือประเภทเอกสาร
5. ไม่จัดระบบวรรณกรรมที่รวบรวมมา
   นักศึกษาหลายคนดาวน์โหลดงานวิจัยมากองไว้แล้วหาไม่เจอภายหลัง หรืออ่านซ้ำโดยไม่รู้ตัว ควรใช้เครื่องมือจัดการเอกสารอย่าง Zotero หรือ Mendeley ตั้งแต่เริ่มต้น จะประหยัดเวลาได้มากในภายหลัง
6. เขียนวรรณกรรมแบบไม่มีโครงสร้าง
   การเรียงวรรณกรรมแบบสุ่มหรือเรียงตามลำดับที่หาเจอ ทำให้ผู้อ่านตามไม่ทัน ควรจัดกลุ่มตามประเด็น ทฤษฎี หรือแนวคิด แล้วเชื่อมโยงแต่ละส่วนให้ไหลต่อกันอย่างเป็นเหตุเป็นผล
7. ลืมเชื่อมวรรณกรรมกับงานวิจัยของตัวเอง
   ความผิดพลาดสุดท้ายที่พบบ่อยคือเขียนวรรณกรรมเหมือนเป็นบทความแยกต่างหาก โดยไม่ได้บอกว่างานวิจัยที่รวบรวมมาเกี่ยวข้องหรือสนับสนุนงานวิจัยของตัวเองอย่างไร ทุกส่วนของการทบทวนวรรณกรรมควรชี้กลับมาที่คำถามวิจัยของคุณเสมอ

รูปภาพตัวอย่างการทบทวนวรรณกรรมที่ดี

รูปภาพตัวอย่างการทบทวนวรรณกรรมที่ไม่ดี

ชื่อผู้แต่ง/พ.ศ.	วิธีการดำเนินการวิจัย	กลุ่มตัวอย่างและวิธีการสุ่ม	เครื่องมือที่ใช้สำหรับการวิจัย	ตัวแปรที่ทำการศึกษา	ผลการศึกษาที่ได้
อัจฉรา เกตุรัตนกุล และคณะ (2563)	Quasi experimental	ผู้ติดสารเสพติด	Motivation enchancement (MI)	คะแนนพฤติกรรมการใช้สารเสพติด จำนวนวันที่หยุดใช้สารเสพติด	พฤติกรรมการใช้สารเสพติดก่อนและหลังบำบัดระหว่างกลุ่มไม่แตกต่างกัน
สถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นราชนครินทร์ (2564)	Quasi experimental	เยาวชนติดเกมส์	ค่ายกิจกรรม	คะแนนการติดเกมส์และคะแนนภูมิคุ้มกันการติดเกมส์	คะแนนการติดเกมส์หลังร่วมกิจกรรมลดลงและมีคะแนนภูมิคุ้มกันการติดเกมส์เพิ่มขึ้น

ตัวอย่างการทบทวนวรรณกรรมแบบตารางเมทริก

        การทบทวนวรรณกรรมเป็นขั้นตอนที่สำคัญสำหรับการดำเนินงานวิจัย เพื่อกำหนดแนวทางและขอบเขตของการวิจัยว่าจะมุ่งไปสู่การค้นหาคำตอบอะไรเพิ่มเติมจากงานที่ผ่านมา แนวทางที่ช่วยให้การทบทวนวรรณกรรมมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น คือ การนำเอาแนวคิดมาใช้ในการวิจัย และการใช้ตารางสังเคราะห์เพื่อการทบทวนวรรณกรรมมาประยุกต์ใช้เพื่อให้ได้วรรณกรรมที่ครอบคลุม ตรงประเด็นและทันสมัยมากที่สุด โดยต้องทำการประเมินแหล่งที่มาของข้อมูลที่ใช้สำหรับนำไปสู่การทำวิจัยเพื่อสร้างองค์ความรู้ใหม่ต่อไป

        ยังมีบทความและเทคนิคการทำโปรเจคให้เลือกอ่านเพิ่มเติมความรู้กันอีกเยอะ หากท่านไหนมีข้อเสนอแนะหรือสงสัยก็สอบถามกันเข้ามาได้ผ่านช่องทาง เฟสบุ๊ครับทำโปรเจค หรือทาง Line รับทำโปรเจค ได้เลยครับ

 

กลับหน้าเทคนิคการทำโปรเจค